Kişiden Kişiye Kredide İkame Etkisi: Endonezya Eyaletlerinden Kanıtlar
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20961504Anahtar Kelimeler:
P2P Kredi, İkame Hipotezi, Finansal Kapsayıcılık, Banka YoğunluğuÖzet
Amaç – Peer-to-peer (P2P) kredi sistemleri, gelişmekte olan ülkelerde finansal dışlanmaya bir çözüm olarak görülmekle birlikte, bu bağlamda geleneksel bankaların yerini alma rolünü test eden sağlam kanıtlar halen yetersizdir. Bu çalışma, Endonezya'daki bankacılık altyapısının zayıf olduğu bölgelerde P2P kredi büyümesinin daha hızlı olup olmadığını inceleyerek, söz konusu "ikame hipotezi"nin ülke özelinde ilk ampirik testini sunmaktadır.
Tasarım/veri/metodoloji – 31 Endonezya eyaletine ait 2020-2024 dönemi panel verisi (N=1.736) üzerinde Çift Yönlü Sabit Etkiler modeli uygulanmıştır. Model, kişi başına P2P kredi hacmi ile iki bankacılık yoğunluk göstergesi (banka kredisi/GRP ve kişi başı şube sayısı) arasındaki ilişkiyi, gözlemlenemeyen bölge ve zaman etkilerini kontrol ederek tahmin etmektedir. Sağlamlık testlerinde, kredi temelli yoğunluk mevduat temelli yoğunlukla değiştirilmekte ve bağımlı değişken olarak P2P derinliği (GRP'ye göre ölçeklendirilmiş borç verme) kullanılmaktadır.
Bulgular – Sonuçlar belirgin bir ikame ilişkisi göstermektedir. Kişi başına P2P kredi hacmi, bankacılık yoğunluğunun düşük olduğu eyaletlerde anlamlı biçimde yüksektir; hem banka kredisi/GRP oranı (β = -0.098, p < 0.01) hem de kişi başı şube sayısı (β = -7.865, p < 0.001) ile negatif ilişki mevcuttur. Piyasanın büyüme eğilimini doğrulayan pozitif zaman trendi (β = 0.000881, p < 0.001) kaydedilmiştir. Sağlamlık kontrolleri ise ikamenin yalnızca bankacılığın kredi boyutuna ve kişi başı P2P borç vermeye özgü olduğunu; mevduat temelli yoğunlukta ilişkinin pozitife dönerek tamamlayıcılığa işaret ettiğini ve P2P faaliyeti GRP ile ölçeklendirildiğinde etkinin kaybolduğunu ortaya koymaktadır.
Özgünlük/değer – Bu çalışma, Endonezya'da P2P borç vermenin özellikle yetersiz hizmet alan bölgelerde banka kredisini ikame ettiğini, ancak mevduat temelli bankacılık altyapısıyla bir arada var olduğunu göstermektedir. Bulgular, FinTek'in bağlama göre değişen rollerini ortaya koyarak ikame tartışmasını rafine etmekte, finansal kapsayıcılık politikalarına yön vermekte ve farklılaştırılmış düzenleyici yaklaşımların gerekliliğini vurgulamaktadır.
Referanslar
Al-Hashfi, R. U., & Zusryn, A. S. (2019). Exploring islamic peer-to-peer lending for the unbankable. Airlangga International Journal of Islamic Economics and Finance, 2(2), 71–84.
Atahau, A. D. R., Anggara, I. S., & Huruta, A. D. (2026). P2P lending: how does it affect Indonesian bank's profitability? Asian Journal of Accounting Research, 11(2), 114-131. https://doi.org/10.1106/AJAR-05-2024-0198
Azganin, H., Kassim, S., & Saad, A. A. (2021). Islamic P2P Crowdfunding (IP2PC) platform for the development of paddy industry in Malaysia: An operational perspective. Journal of Islamic Finance, 10(1), 65–75.
Bella, F. I. (2020). Optimization of Islamic Peer-to-Peer Lending for Micro and Small Enterprises (MSEs) after pandemic of Covid-19. Journal of Islamic Economic Laws, 3(2), 108–123.
Boitan, I. A. (2016). Crowdlending and financial inclusion evidence from EU countries. Economic Alternatives, 4, 418–432.
Claessens, S., Frost, J., Turner, G., & Zhu, F. (2018). Fintech credit markets around the world: Size, drivers and policy issues. BIS Quarterly Review, 29–49.
De Roure, C., Pelizzon, L., & Thakor, A. V. (2016). P2P lenders versus banks: Cream skimming or bottom fishing? SAFE Working Paper Series No. 146.
Eid, N., & Yang, J. (2018). Online financial inclusion and its implications for borrowers: Evidence from peer-to-peer lending. SSRN. https://ssrn.com/abstract=3243499
Havrylchyk, O., Mariotto, C., Rahim, T., & Verdier, M. (2020). The expansion of peer-to-peer lending. Review of Network Economics, 19(3), 145–187. https://doi.org/10.1515/rne-2020-0034
Indonesia Banking Statistics. (2025). Otoritas Jasa Keuangan. https://ojk.go.id/en/kanal/perbankan/data-dan-statistik/statistik-perbankan-indonesia/Default.aspx
Information technology-based joint funding services statistics. (2025). Otoritas Jasa Keuangan. https://ojk.go.id/en/kanal/iknb/financial-technology/default.aspx
Jagtiani, J., & Lemieux, C. (2018). Do fintech lenders penetrate areas that are underserved by traditional banks? Journal of Economics and Business, 100, 43–54. https://doi.org/10.1016/j.jeconbus.2018.03.001
Martinez Peria, M. S., Beck, T., & Demirguc-Kunt, A. (2005). Reaching out: Access to and use of banking services across countries. Policy Research Working. Paper No. 3754. World Bank.
Milne, A., & Parboteeah, P. (2016). The business models and economics of peer-to-peer lending (ECRI Research Report No. 17). European Credit Research Institute.
O'Brien, R. M. (2007). A caution regarding rules of thumb for variance inflation factors. Quality & Quantity, 41(5), 673–690. https://doi.org/10.1007/s11135-006-9018-6
Pierrakis, Y., & Collins, L. (2013). Crowdfunding: A new innovative model of providing funding to projects and businesses. SSRN. https://ssrn.com/abstract=2395226
Polyzosa, E., Samitas, A., & Ghulame, R. (2021). The perfect bail-in: Financing without banks using Peer-To-Peer Lending. International Journal of Finance & Economics, 29(3), 3393–3412. https://doi.org/10.1002/ijfe.2657
Pradhipta, R. D., Wafdayanti, H., Mawardi, W., & Pangestuti, I. R. D. (2025). Measuring Fintech and digital banking scalability to enhance financial inclusion in Indonesia. Economic and Business Horizon, 4(3), 449-458.
Pradana, H. D., Widowati, C. M. D., Hermajiwandini, & Rahmawati, D. (2025). Financial inclusion based on fintech lending (Peer to Peer Lending) in Indonesia. Amkop Management Accounting Review (AMAR), 5(1), 348-358.
BPS, (2025). Statistics Indonesia. https://www.bps.go.id/en/
Sahputri, R. A. M., Sujarwoto, S., Sihombing, S., & Njoman, M. G. (2024). Financial inclusion in Indonesia: An analysis of determinants of bank account ownership and credit access at individual and regional levels. Economics and Finance in Indonesia, 70(2), 81-96. https://doi.org/10.47291/efi.2024.06
Sari, D. N. (2021). The effect of the growth of financial technology companies Peer To Peer Lending on the performance of banking in Indonesia. Bulletin of Fintech and Digital Economy, 42-60.
Tang, H. (2019). Peer-to-peer lenders versus banks: Substitutes or complements? The Review of Financial Studies, 32(5), 1900–1938. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz015
Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and panel data. The MIT Press.
World Bank. (2025). The Global Findex 2025. https://globalfindex.worldbank.org/
Yulisman, L. (2024, June 13). Indonesia eyes more oversight of fast-growing peer-to-peer lending industry. The Straits Times. https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/indonesia-eyes-more-oversight-of-fast-growing-peer-to-peer-lending-industry
Yum, H., Lee, B., & Chae, M. (2012). From the wisdom of crowds to my own judgment in microfinance through online peer-to-peer lending platforms. Electronic Commerce Research and Applications, 11(5), 469–483. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2012.05.003
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Kategori
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Zoubir Boulahbel
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.